บทครวญ

ช่วงค่ำ อารมณ์เปลี่ยนจากการชมธรรมชาติสู่การรำพันถึงหญิงคนรักอย่างเต็มที่

ลำดับอารมณ์ยามค่ำ

เมื่อพระอาทิตย์ตก ความมืดและความสงัดทำให้ความคิดถึงเด่นชัดขึ้น บทครวญดำเนินตามลำดับเวลา ตั้งแต่ยามสอง ยามสาม จนใกล้รุ่ง

เสียงฆ้องบอกเวลาและเสียงปี่ไม่ได้เป็นเพียงเสียงบรรยากาศ แต่กลายเป็นเสียงที่สะท้อนความเศร้าในใจของกวี

เมื่อสนธยาใกล้ค่ำ กวียังคงคำนึงถึงใบหน้าของหญิงคนรัก ภาพเวลาเปลี่ยนทำหน้าที่เร้าอารมณ์คิดถึง

เสียงฆ้องบอกยามและเสียงปี่ในค่ำคืนถูกตีความเหมือนเสียงคร่ำครวญ ทำให้กวีรู้สึกโดดเดี่ยวมากขึ้น

กวีรำลึกถึงรูปโฉม มารยาท รอยยิ้ม และถ้อยคำของนาง แสดงว่าความคิดถึงครอบคลุมทั้งรูปลักษณ์และบุคลิก

บทประพันธ์สรุปความทรมานของผู้พลัดพราก โดยเห็นว่าการจากหญิงรักแม้เพียงวันเดียวก็ยาวนานและทุกข์หนัก

ลักษณะนิราศ: บทครวญทำให้กาพย์เห่เรือไม่ใช่เพียงบทขับเห่ชมความงาม แต่เป็นงานที่ผสานการเดินทางกับความอาลัยรักอย่างลึกซึ้ง